O genealogii i historii słów kilka...
  Litewska genealogia.
 

Nasze litewskie korzenie...

Tę podstronę utworzyłem dla tych wszystkich, którzy mają swe korzenie na Litwie i Wileńszczyźnie.
Na początek proponuję wycieczkę historyczną do Lejpunów.




                 Dwór Lejpuny

W 1508 r. król Zygmunt I nadał "dwór Leipuniki z wszelkimi attynencjami, pozostałe po śmierci Iwana Fedorowicza Pluskowa, koniuszego smoleńskiego, który dobra te dzierżawił na prawach dożywotnich" - Iwanowi Sapieże (zm. 1546), wojewodzie witebskiemu, synowi Bohdana Semenowicza i kniaźny Fedory (Teodory) Druckiej-Sokolińskiej, zonatemu z Hanną Andrejewną Sanguszkówną (zm. 1561).

Po śmierci Iwana decyzją wdowy dobra dostały się jego synowi Pawłowi (zm. 1580), kasztelanowi kijowskiemu, żonatemu z Hanną Chodkiewiczówną, co wywołało sprzeciw najstarszego jej syna, Iwana (zm. 1580), starosty drohickiego. Po śmierci matki w 1561 r. Iwan gwałtem zagarnął całe Lejpuniki. Król najpierw kazał mu je zwrócić, ale potem decyzję zmienił i nakazał z kolei Pawłowi Sapieże podzielić się Lejpunikami po równej części z braćmi.

W 1567 r. doszło do ugody, na mocy której Michał Sapieha otrzymał od Iwana 300 kop groszy, zrzekając się w imieniu własnym i syna Łukasza "wszelkich praw do dóbr spadkowych posiadanych przez brata Pawła: Lejpunik, Wiejsieji, Wojkieliszek, Kirsny i Poniemunia".

Kolejnym dziedzicem Lejpunik został syn Pawła - Jan Piotr Sapieha (1569-1611), rotmistrz królewski, starostwa uświatski, żonaty z Zofią Wejherówną.

Po nim Lejpuny odziedziczył jeden z synów, Paweł Jan (1609-1665), hetman wielki litewski, zonaty najpierw z Zofią Zenowiczówną, a powtórnie z Anną Barbarą Kopciówną. Po nim Lejpuny, Poniemuń i inne dobra przeszły na najstarszego syna Kazimierza Jana Sapiehę (1637-1720), hetmana wielkiego litewskiego, żonatego również dwukrotnie: z Krystyną Barbarą Chlebowiczówną oraz z Telką Korwin Gosiewską.

Po Kazimierzu Janie dobra odziedziczył jego syn Aleksander Paweł (1672-1734), marszałek wielki litewski, która przekazał je następnie swoim synom Michałowi Antoniemu (1711-1760), wojewodzie podlaskiemu, podkanclerzowi litewskiemu, żonatemu kolejno z Katarzyną Ludwiką Sapieżanką, ks. Teklą Radziwiłłówną i ks. Aleksandrą Czartoryską, oraz Józefowi Stanisławowi (1708-1754), biskupowi koaudiutorowi wileńskiemu.

W 1742 r. bracia sprzedali swoje części Lejpun Michałowi Józefowi Massalskiemu herbu własnego (przed 1700-po 1768), żonatemu z Franciszką z Ogińskich, kasztelanką trocką.

Po Michale Józefie dobra odziedził jego najmłodszy syn Ignacy Jakub Massalski (1726-1794), biskup wileński, działacz polityczny i kulturalny, prezes Komisji Edukacji Narodowej, twórca rezydencji w podwileńskich Werkach.

Potrzebując pieniędzy na spłatę bratanicy, córki Józefa Adriana, podskarbiego nadwornego litewskiego - Heleny Apolonii, która w 1779 r. wyszła za mąż primo voto za ks. Karola Józefa Emanuela de Ligne, biskup Ignacy Massalski, po cenie, jak się wydaje, mocno zaniżonej, ok. 1780 r. sprzedał dobra Lejpuny Antoniemu Kruszewskiemu herbu Abdank, kanonikowi kapituły wileńskiej. Ksiądz kanonik zapisał nabyte dobra swemu bratankowi o tym samym imieniu, Antoniemu Kruszewskiemu (1783-1873), późniejszemu marszałkowi powiatu sejneńskiego, jednemu z synów Ludwika, starosty wasilkowskiego, szambelana Stanisława Augusta i Anieli Ossolińskiej.

Po śmierci Kuszewskiego rozległe i uprzemysłowione, ale najwyraźniej źle zarządzane dobra wystawione zostały na licytację. Kupił je zięć marszałka, Aleksander O'Rourke (1845-1908), ale długo ich nie utrzymał, lecz w parę lat później sprzedał je Kaszycom, ci odsprzedali je Kowalewskim, oni natomiast Piotrowi Balińskiemu. Lecz i on nie potrafił dóbr utrzymać, sprzedał je Doria-Dernałowieżom, którzy gospodarowali tam do 1923 r., kiedy to majątek
został przez rząd litewski rozparcelowany.

Już po wyjściu z rąk Kruszewskich dobra obejmowały blisko 4000 mórg gruntów ornych (ok. 2400 ha) i drugie tylko pod lasami, jeziorami, pastwiskami i nieużytkami. W 1879 r. odeszła jednak z tego dominium tzw. Puszcza Lejpuńska o powierzchni 5129 morgów. Wziąwszy cały obszar łącznie, w czasach księdza kanonika była to więc fortuna spora, choć K.K. Plater wyraził się o niej (w swoim diariuszu poróży do Warszawy w 1792 r.), że wolałby "co lepszego nabyć, aniżeli same lasy sosnowe, a zatem grunta piaszczyste, i chłopków, którzy na złym gruncie ubodzy być muszą". Może to właśnie dlatego dobra lejpuńskie, pomimo ich rozległości i istnienia zakładów przemysłowych i ogrodów, były nierentowne i po Sapiehach i Kruszewskich nikt z kolejnych nabywców nie potrafił utrzymać ich przez dłuższy czas.

Dwór w Lejpunach istniał już w pierwszej połowie XVI w., ale o jego wyglądzie nic nie wiadomo. Na podstawie ocalałego inwentarza z 1685 r. można mieć natomiast pewne wyobrażenie o wyglądzie kolejnego, stojącego tam u schyłku XVII w., wtedy już chyba niezamieszkanego dworu.

Wedle owego źródła była to budowla drewniana, ale na podmurówce, prawdopodobnie na planie prostokąta, może z narożnymi alkierzami i wieloma pomieszczeniami, także w więźbie wysokiego, łamanego, pobitego gontami dachu. Dach wieńczyły trzy kopuły z mosiężnymi kulami i piorunochronami. Wszystkich otworów okiennych w obu kondygnacjach miało być 54. Na parterze okna miały zabezpieczenie w postaci okiennic dekorowanych herbami Lis i kwiatami. Herby widniały także na niektórych drzwiach i piecach.

W chwili nabycia Lejpun przez kanonika Kruszewskiego stary posapieżyński dwór prawdopodobnie już nie istniał lub nie nadawał się do użytku, nowy dziedzic zdecydował się więc na wzniesienie innej rezydencji, bardziej zgodnej z wymogami czasu. Projekt opracował Marcin Knackfuss (1740-1803), architekt JKM, kapitał buławy polnej Wielkiego Księstwa Litewskiego, profesor Akademii Wileńskiej, właściciel niewielkiego mająteczku Szerenkiszki nad Wilenką. Miało to być jego ostatnie. Gdyby projekt księdza kanonika został zrealizowany w całości, dwór w Lejpunach, pomimo pewnych jego niedociągnięć, należałoby zaliczyć do najciekawszych siedzib klasycystycznych na terenie całego byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Wedle wszelkiego prawdopodobieństwa pałac miał być założeniem ściśle symetrycznym, złożonych z trzech powiązanych ze sobą w jedną całość członów -głównego korpusu mieszkalnego i reprezentacyjnego oraz ustawionych po jego bokach w jednej linii pawilonów wschodniego i zachodniego. Zbudowano jednak tylko korpus i pawilon wschodni.

Wzniesiony z cegły i podpiwniczony dziewięcioosiowy korpus główny rezydencji o planiec szerokiego prostokąta, przeznaczony na cele mieszkalne i reprezentacyjne, był budowlą na trzech osiach środkowych dwukondygnacyjną, zaś na trzech bocznych parterową. Przy podniesionej o niskie piętro części środkowej od frontu występował portyk w wielkim porządku, złożony z czterech kolumn toskańskich ustawionych na kwadratowych bazach. Na taras pod portykiem wiodły dwa kamienne stopnie. Kolumny dźwigały belkowanie dekorowane fryzem złożonym z tyglifów i metop, jak też trójkątny, otoczonoy mocno zarysowanymi kroksztynami fronton, przebity półkolistym okienkiem. Stosunkowo wąskie otwory okienne ujmowały słabo zarysowane obramienia zamknięte poziomymi naczółkami. Stolarka dwuskrzydłowych okien składała się pierwotnie z sześciu podłużnych kwater. Elewację frontową, jak pozostałe, zdobiły bonie, wieńczył zaś gzyms profilowany. Należy podkreślić dobre proporche dzielonej na trzy równe odcinki fasady względem wysokości domu i portyku.

Zasadzie tej nie pozostał jednak wierny Knackfuss realizując stronę ogrodową głównego korpusu. Chcąc uczynić ją bardziej monumentalną, zamiast zharmonizowanego z całością portyku czterokolumnowego, przy poszerzonej o dwie dalsze osie części dwukondygnacyjnej, wzniósł portyk sześciokolumnowy. W efekcie części parterowe ograniczone zostały jedynie do dwóch osi, co spowodowało zachwianie właściwych proporcji.

Główny korpus nakrywał dach niski, wyodrębniony nad portykami dwuspadowy, nad częściami jednokondygnacyjnymi trójspadowy, naczółkowy, pobity niegdyś gontami. Ponad kalenicą wznosiły się trzy podłużne, rozmieszczone symetrycznie, otynkowane, zwieńczone profilowanymi gzymsami kominy, z których środkowy był równoległy do kalenicy, zaś boczne poprzeczne do niej.

Równócześnie z budową rezydencji założony został wokół niej park krajobrazowy dochodzący do jeziora o pow. ok. 6 ha. Do dzisiaj pozostały z niego dorodne klony i dęby oraz pomnikowe świerki i lipy.

Przed domem i pawilonem rozciągał się obszerny, otwarty gazon. Podobny, założony od tyłu, opadał lekkim skłonem w dół. Z ogrodem sąsiadował w czasach sapieżyńskich urządzony na obszarze kilkudziesięciu hektarów zwierzyniec ciągnący się wzdłuż urwistych brzegów rzeczki Siejry. W obrębie dworu znajdowały się też trzy sady owocowe.


Tekst na podstawie opracowania Romana Aftanazego, ilustracja pochodzi ze strony - www.radzima.org




Lejpuny, wś rząd. pow. trockiego, nad Lejpunką, przy drodze z Wilna do Merecza, 1 okr. adm., o 26 w. od Trok, na rozległej równinie piaszczystej. W pobliżu L. leży osada L. przez Żydów-rolników zamieszkała. Roku 1866 L. miały 28 dm., 448 mk. z kolonią żydowską. „Staroż. Polska“ pisze: „Między Olkienikami, do których L. należą i o 1 i pół mili są odległe, a tem miejscem rozciągają się wielkie pola piaszczyste, na których zaszła owa pamiętna i boleśna do wspomnienia bitwa dnia 18 listopada r. 1700 między obywatelstwem wszystkich województw litewskich, oraz Inflant i Żmudzi, której jednak nad siedm chorągwi nie liczono, a wojskami Sapiehów. Szlachta, na pospolite ruszenie w liczbie około 20000 źle uzbrojonych ludzi zgromadzona, w wilią tego dnia zalegała miasto Olkieniki i okolice jego. Dowództwo naczelne miał jeneralny pułkownik Michał Korybut ks. Wiśniowiecki, gliniański i wołkowyski starosta; pod nim prowadzili różne województwa: Michał Kaz. Kociełł kaszt. trocki, Antoni Ogiński star. żmudzki, Dominik Michał Słuszka wojew. połocki, Stefan Tyzenhaaz wojew. nowogrodzki, Michał Dowmont Siesicki wojew. mścisławski, Michał Kazimierz Pac kaszt. połocki, Kazimierz Pociej kaszt. witebski, Karol Stanisław ks. Radziwiłł kanclerz w. lit, Janusz ks. Wiśniowiecki marsz. nadw. lit., Marcyan Ogiński podskarbi nadw. lit., Gedeon Radzimiński Frąckiewicz chorąży w. lit. i t. d. Z ręki tych senatorów i dygnitarzy, będących sprężynami całego związku na obalenie przewagi Sapiehów, dowodzili chorągwiami znakomitsi z powołania wojskowego pułkownicy i rotmistrze: w Oszmianie Krzysztof Zenowicz marsz. powiatu, Koziełł, Chomiński, Ważyński i inni; w Lidzie Narbutt, Aleksandrowicz; w Brasławiu Biegański; w trockim Kazimierz i Ludwik Pociejowie; w Grodnie Massalski i Kotowicz; w Kownie Mikołaj Pac i Bogusław Ogiński; w Upicie Puzynowie; na Żmudzi Kazimierz Zaranek chorąży księs. żmudz.; w Połocku Szczytowie, Pakosz, Korsak, Rypiński i Bujnicki: w wojew. nowogródzkiem, Mierzejewski, Haraburda; w witebskiem, Marcyan Ogiński, Łukomski, Symon Drucki Lubecki, Ciechanowiecki; w Brześciu Rusiecki; w Pińsku Godebski; w wojew. mścisławskiem Wołłowicz; w mińskiem Jan Jerzy Zawisza, Krzysztof Mackiewicz, Uniechowski, Cedrowski i Orzeszko; w Mozyrzu Oskierka; w Rzeczycy Judyccy a w wojew. inflantskiem Platerowie i Zyberkowie. Sapiehowie, to jest: Kazimierz wojew. wileński i het. w. lit., Benedykt Paweł podsk. w. lit., Jerzy stolnik lit., Aleksander marsz. w. lit. i Michał koniuszy lit., mając od 8 do 9000 wojska najwięcej z Wołochów i Tatarów złożonego, ale regularniejszego, po wyjściu z Wilna stanęli obozem pod L. Pod najwyższym kierunkiem hetm. dowodził temi siłami strony Sapieżyńskiej Michał Sapieha koniuszy w. lit., syn hetmana, świeżo ze służby cesarskiej, gdzie w stopniu jener. zostawał przybyły. Młody ten człowiek, szlachetnej duszy, pełen odwagi rycerskiej i wysokiego poloru, znając cały ogrom klęsk, jakiemi te kłótnie domowe przygnębiały kraj w nieładzie pogrążony, długo usiłował powściągnąć zapamiętałość ojca i stryja, długo walczył w duszy między obowiązkami syna a powinnością obywatela, aż póki wszelkich środków do zgody nie wyczerpał. Ale rozjątrzenie szlachty, oddającej się na ślepo zawistnym domowi Sapieżyńskiemu lub od niego pokrzywdzonym możnowładcom, z jednej strony; duma bez granic hetm. i podskarb. z drugiej: usuwały nadzieję nawet uczynienia jakiegokolwiek między niemi pokoju. Kusił się jeszcze o to bisk. Brzostowski, zniewoliwszy zjazd olkienicki do podania warunków Sapiehom, i z temi przybył 17 listopada do ich obozu w L. Twarde być musiały i niezręczne, kiedy het. i podsk. za nadto ufni w sprawność hufców swoich, odrzucili je z oburzeniem: oświadczając, że szabla rozstrzygnie ten spór najlepiej. Rozjątrzona taką odpowiedzią szlachta, ruszyła z rana 18 listopada z Olkienik i w szyku bojowym postępując, stanęła wkrótce wobec Sapieżyńskich sił pod L. Ks. Wiśniowiecki, najwyższy dowódzca, na lewem skrzydle postawił wołoskie chorągwie, na prawem ruskie województwa uszykował, we środku piechotę z różnych powiatów, między szeregami ukrył działa i tył wojska ubezpieczył rezerwą. Sapiehowie na prawem skrzydle dali miejsce tatarskim hufcom, na lewem postawili rajtaryą, w środku piechotę, a w odwodzie lekkie chorągwie, dworzan swoich i obywatelstwo, które się jeszcze przy nich zostało. Sprawniejszemi były szyki Sapiehów, ale w liczbie o połowę mniejsze, i na duchu nie podniesione, owszem w większej części mimowolnie popchnięte do walki z własną bracią. Hetman za zbliżeniem się szyków przeciwnych, pierwszy rozpoczął bój powszechnym z dział swoich wystrzałem. Długo potem z obu stron grzmiały armaty, a harcownicy tu i owdzie pojedyńcze walki staczali. Dopiero od południa rozpoczął się bój krwawy na lewem skrzydle szlachty, gdzie Pociej dowodził, ale tak zacięcie z obu stron walczono, że przez kilka godzin nic stanowczego zajść nie mogło. Na prawem również oba wojska, starłszy się gwałtownie, nie ustępowały sobie kroku przez kilka godzin; zginął ze strony szlachec­kiej Poniatowski, pułkownik chorągwi mścisławskiej, mężnie dotrzymując placu; tymczasem naczelny wódz ks. Wiśniowiecki, widząc za długo przeciągającą się niepewność boju, przyprowadził odwodowe hufce. Rozjątrzenie szla­chty tak było wielkie, że z największą zawziętością rzucała się do ognia i wkrótce Sapieżyńscy, upadając na siłach i duchu, tył podali. Pierwszy podskarbi lit., widząc słabiejących z swej strony, z pola bitwy ujechał. Nie długo całe pułki Sapieżyńskie, ustąpiwszy z pod L., rozpierzchać się zaczęły, sam hetman zmuszony był uchodzić z krewnymi i przyjaciołmi do Wilna. Jeden tylko Michał Sapieha, syn jego, przewodząc tylnej straży, w tysiąc pięćdziesiąt koni zasłaniał rozbite i uchodzące wojsko. Lecz po mężnej obronie, widząc już niepodobieństwo oparcia się tłumowi otaczających go zwyciężców, zmuszony został do poddania się. Przyprowadzony przed ks. Wiśniowieckiego, udał się pod jego opiekę, która wszakże, jakeśmy widzieli, nie ocaliła go od śmierci w Olkienikach. Tysiąc ludzi padło trupem na polu tej nieszczęsnej bitwy, a kilka razy tyle rany odniosło. Szlachta opłakiwała poległych z pośród siebie: Koziełła rotmistrza, Sliźnia, Dowgiałłę, Bernatowicza, Darewskiego skarbnika połockiego, Plewakę, Sorokę, Bohusza, Korsaków, Ancutę i wielu innych, prócz wyżej wymienionego Poniatowskiego. Prócz tej smutnej pamiątki historycznej przywiązanej do L., miejsce to niczem innem nie słynie. Okolice, zwłaszcza ku Mereczowi, jałowe, stawią oku podróżnego na przemiany, albo pola płonne i gryką (tatarką) samą zasiewane, albo nędzne karłowate zarośle. Wojna domowa nie mogła zdaje się dzikszego i godniejszego siebie znaleść pola do działań swych, zgubnych dla kraju, haniebnych dla historyi.“

Bardzo wiele zdjęć z Lejpunów i okolic możemy zobaczyć na stronie http://www.skyscrapercity.com/showthread.php?t=865650&page=3 polecam tę stronę wszystkim miłośnikom litewskich i białoruskich Kresów!

Mieszkańcy Lejpunów pod koniec XIX wieku.

Oto lista rodzin zamieszkujących Lejpuny w latach 90- tych XIX wieku:

Akarman
Akscinas
Aleszkiewicz
Alexanis
Anczarowicz
Arksznis
Auguc
Bartrud
Bazik
Baziuk
Bielawski
Blejzgis
Boblis
Boguszewski
Buczanis
Budel
Butrymowicz
Chudzewicz
Ciwniski
Czabator
Czarewski
Czarniawski
Czurlanis
Czurlewicz
Dajnowski
Damulewicz
Darewski
Denisewicz
Dlugowski
Dobaczynski
Doboszynski
Dobruk
Dudziuk
Dzieminski
Ejdykiewicz
Ejkiewicz
Eydykiewicz
Fioderowicz
Frycler
Gasilewski
Gieguz
Gramowski
Grauzalis
Herbaczewski
Hladkowski
Hlatkowski
Horociej
Hryszkiewicz
Iwanowski
Iwinski
Jachenta
Jachenty
Jachymowicz
Jadeszko
Jadzinski
Jagodynski
Janulewicz
Januszewicz
Jarnialowicz
Jarzebowicz
Jasinski
Jeruzul
Jodeszko
Jurkanis
Juszkiewicz
Karlan
Karlowicz
Kiewanis
Klimanis
Kocian
Koronkiewicz
Krancewicz
Krauczel
Krysztofowicz
Ksiulanis
Kuckiel
Kuczynski
Kudzman
Kulesz
Kupruk
Kursewicz
Leukanis
Lewicki
Lewkanis
Lewulis
Lipiec
Lipowicz
Litwinowicz
Łozicki
Łozowski
Łożycki
Majszej
Marciulanis
Markielanis
Massalis
Micewicz
Mikielanis
Miklusz
Milowicki
Miodonowski
Mizer
Mularczyk
Narkiewicz
Nowicki
Obuchowicz
Osipowicz
Palur
Pileczka
Pilwialis
Piotrowski
Rakuc
Rowinski
Sadowski
Sawkiewicz
Sawojski
Sawulanis
Soltan
Stankiewicz
Strawinski
Subacz
Sucharewicz
Świtra
Świtro
Szerksznis
Szumkowski
Talman
Tenianis
Trawinski
Trejgiel
Tuminski
Turczynowicz
Usiuk
Walenty
Waszkiewicz
Weryga
Widun
Winiarski
Wirbalis
Wojlanis
Wojtiulanis
Wolongiewicz
Wolowicz
Wolski
Woysznar
Zagialis
Żagiel
Zawtro
Zekos
Zubrzycki
Żukowski
Zyzanewicz



Szlachta z Parafii Lejpuńskiej w " Popisie Grodzieńskim" z 1765 roku:
Parafia Leypuńska.
Wielmożny imć pan Marcin Snarski – starosta Kryksztański, na koniu skaro-gniadym we wszelkim porządku, iak do woyny.
Imć pan Karol Radziwiłowicz na koniu myszatym, z szablą y pistoletami.
Imć pan Jakub Ulczycki na koniu skaro-gniadym, z szablą.
Imć Mateusz Turczynowicz na koniu karym, z szablą.
Imć pan Antoni Kulikowski na koniu karym, przy szabli. Imć pan Piotr Sidorowicz na koniu karym, z szablą, pistoletami.
Imć pan Kazimierz Turczynowicz na koniu gniadym, z szablą, pistoletami.
Imć pan Marcin Micewicz na koniu cisawym, z szablą. Imć pan Maciey Włostowski na koniu gniadym, sirota. Imć pan Józef Łapiński – oboźny Brański, na koniu gniadym ze wszystkim porządkiem do woyny zgodnym. Imć pan Władysław Kuszelewski na koniu gniadym ze wszelkim moderunkiem do woyny zgodnym.
Imć pan Józef Kozikowski na koniu karym, z pocztowym na koniu cisawym, ze wszelkim porządkiem.
Od ichmć xięży dominikanów Liszkowskich stawieni imć pan Kazimierz Micewicz na koniu gniadym, z szablą, pistoletami.
Imć pan Józef Kowzan na koniu kasztanowatym, z szablą, pistoletami.
Imć pan Jan Radziwiłowicz na koniu wilczatym, z szablą, pistoletami.
Imć pan Tomasz Radziwiłowicz na koniu kasztanowatym, z szablą.
Imć pan Maciey Micewicz na koniu płowym, z karabinem y szablą.
Imć p. Jerzy Radziwiłowicz na koniu kasztanowatym, z szablą.
Imć pan Maciey Dziemidowicz na koniu cisawym, z szablą, pistoletami.
Imć pan Jan Ulczycki na koniu siwym, z szablą.
Imć p. Maciey Radziwiłowicz na koniu karym, z szablą. Imć p. Antoni Zaleski na koniu gniadym, z szablą, pistoletami.
Imć pan Jakub Micewicz na koniu kasztanowatym, z szablą y karabinem.
Imć p. Józef Wróblewski za imci pana Tańskiego – porucznika Janiczar. na koniu karym, z szablą, pistoletami. Imć pan Dominik Micewicz na koniu gniadym, z pistoletami, sirota.
Imć pan Józef Wołągiewicz na koniu karym, z szablą.
Imć pan Ludwik Gorzkowski stawił człeka z szablą, pistoletami na koniu gniadym,
za imci pana Jana Kozickiego – ekonoma Leypuńskiego, w służbie zostaiącego, z folwarku w powiecie Pińskim sytuowanego


O Strawińskich z Nakryszek i Mirowszczyzny.

 

Nakryszki to jedno z tych miejsc na ziemi Zdzięciolskiej , które owiane są legendami dawnej świetności. O minionych stuleciach przypominają ruiny dworu, resztki dawnego pałacu i starych budowli, opowieści starszych mieszkańców i zarośnięte mchem mogiły przodków.

Kiedy pojawiły się Nakryszki i co oznacza ta nazwa? Etymologia nazwy Nakryszki pochodzi od białoruskiego „ kszysz”, czyli skrzyżowanie. Nakryszki to wioseczka, która pojawiła się na rozstaju dróg.

Należy podkreślić, że ta miejscowość była zasiedlona już za czasów Rusi Kijowskiej. Niedaleko od Nakryszek, we wsi Romanowicze, znaleziono ślady osadnictwa wiejskiego i resztki grodziszcza i fragmenty glinianej siedziby z X-XIII wieku. Pierwsze piśmienne zapiski o samych Nakryszkach odnoszą się do końca XVIII wieku i związane są z rodziną szlacheckiego rodu litewskiego Strawińskich. W latach 70- tych XVII wieku Strawińscy mieli obszerne posiadłości ziemskie na ziemi Zdzięciolskiej i wybudowali później dwie swoje siedziby w Nakryszkach i Mirowszczyźnie.

W litewskich księgach metrykalnych za 1690 rok znajdujemy wspomnienie Nakryszek. Na dzień dzisiejszy jest to pierwszy piśmienny zapis o tej miejscowości. W 1744 roku szlachecki folwark Nakryszki zaznaczony jest w spisach diecezji wileńskiej i odnoszą się do katolickiej parafii w Dzięciole.

Początki rodu Strawińskich odnoszące się do herbu rodowego Sulima związane są z imieniem Krzysztofa Strawińskiego ( zmarł w 1623 lub 1624 roku)- sędziego trockiego. Krzysztof miał siedmiu synów. Dalej linia rodowa związana jest z drugim synem Krzysztofa- Zbigniewem, stolnikiem w starodubskim sądzie. Jego syn Franciszek był starostą mozyrskim. Synem Franciszka był Florian Kazimierz- stolnik starodubski i podstarosta oszmiański.

Jedynym synem Floriana był Ignacy, w przyszłości sekretarz konfederacji generalnej na Litwie, starosta słonimski, podkomorzy Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Syn Ignacego- Bruno Florian Strawiński ( ur. w 1750 r.) przejął od ojca tytuł starosty słonimskiego z posiadłościami Nakryszki i Mirowszczyzną. W 1775 roku ożenił się z Franciszką Wołodkowicz, córką mińskiego stolnika Mariana Wołodkowicza i wybrali na swą siedzibę Nakryszki.

 

 


 

Florian ufundował w Nakryszkach bibliotekę. Wyposażył ją w wiele cennych zbiorów piśmiennych. Resztki woluminów z tej biblioteki przechowywane są do dziś na Uniwersytecie Warszawskim.

Według herbarza K. Niesieckiego Bruno Florian Strawiński zmarł w 1787 roku w wieku 37 lat. Jednakże te dane nie potwierdzają się . Zachował się sądowy dokument z 1789 roku, podpisany przez starostę Bruno Floriana Strawińskiego. Wiadomo jednak, że Franciszka na pewno przeżyła swego męża. Pewne jest to , że Bruno zmarł w ostatnich latach XVIII wieku lub na początku XIX wieku.

Po jego śmierci pozostała Franciszka z trzema synami- Janem, Józefem i Adamem.

Franciszka zbudowała niedokończona przez jej męża świątynię w Nakryszkach. Zbudowana z kamienia świątynia została ostatecznie ukończona w 1821 roku. Wiadomo było z pewnych źródeł, że od zachodniej strony świątyni znajdowała się stara drewniana cerkiew. Niestety, nie jest znana data jej powstania. Można jednak przypuszczać, że została zbudowana na początku XVIII wieku.

Pierwsza księga metrykalna z Nakryszek datowana była na 1788 rok.

Niełatwe były stosunki wdowy Strawińskiej z mieszkańcami Nakryszek, jej poddanymi. Była dla nich sroga. Np. Cyprian Stepura został zakuty w kajdany za jakieś przewinienie i zamknięty w dworskiej piwnicy. Franciszka kazała ciężko pracować swym poddanym, a do pracy wykorzystywała nawet kobiety w ciąży.

Franciszka zmarła w około 1830 roku. Po jej śmierci majątek w Nakryszkach został podzielony na trzy części. Majątek Nakryszki i podległe mu wsie: Gonczary, Kołpienniki, Nagórniki, Nowiki, Chobotki, Rusaki, Porzecze, Tuchanowicze, Girycze otrzymał Jan Strawiński. Józef otrzymał Chwiniewicze i Pacewszczyznę. Adam Strawiński powinien dostać Mirowszczyznę, ale za udział w powstaniu 1830 roku został pozbawiony swej części majątku. Dopiero w 1840 roku w Petersburgu zostało rozpatrzone jego odwołanie, na mocy którego miał możliwość przejęcia majątku i powrotu na ojcowiznę.

 


 


 

Jan Strawiński kontynuował dzieło swojego ojca- uzupełniał zbiory w bibliotece, oprócz ksiąg zebrał pokaźna ilość eksponatów muzealnych. Sam mawiał, że oprócz książek zawsze interesowały go wszelkie starocie i antyki.

W 1843 roku Jan wybudował na cmentarzu katolickim w Zdzięciole kamienną kaplicę, która stoi tam do dziś.

W 1864 roku majątkiem w Nakryszkach zarządzał już syn Jana- Adam. Jego imię zapisane jest w aktach zniesienia poddaństwa. W okresie zarządzania majątkiem Nakryszki przez Adama Strawińskiego wiele jest zapisów o zwolnieniach mieszkańców Nakryszek z prac pańszczyźnianych.

W kwietniu 1861 roku obszarnicy z powiatu słonimskiego donosili, że poddani z rejonu Zdzięciolskiego, a szczególnie z Nakryszek i okolic, mogą, jeśli tego nie chcą, odstąpić od pańszczyzny. Urzędnik Pachnowski meldował, że poddani Adama Strawińskiego i tak odbywali prace pańszczyźniane.

Adam Strawiński pod koniec swojego życia zostawił swe wcześniej spisywane wspomnienia, z których do dzisiaj pozostał tylko fragment dotyczący opisujący mieszkańców Zdzięciolszczyzny

Syn Adama- Stanisław okazał się ostatnim właścicielem majątku w Nakryszkach. Pozostawił po sobie zrekonstruowaną i odnowioną kaplicę na cmentarzu w Zdzięciole, wybudowaną przez jego dziadka- Jana . Projekt rekonstrukcji był przygotowany przez wileńskiego architekta A. Klejna.

W latach swojej młodości Stanisław był oficerem w carskiej armii i sądząc po opowiadaniach starszych mieszkańców, wiódł dosyć hulaszczy tryb życia. Po śmierci swoich rodziców odziedziczył ten majątek. , wyjechał do warszawy i tam przepuścił sporo majątku. Zakończyło się tym, że popadł w wielkie długi, których nie był w stanie spłacić. Aby ratować sytuację, musiał sprzedać ogromny las koło Nakryszek żydowskiemu kupcowi Kołpińskiemu za pół ceny.

Miejscowi bez specjalnej sympatii wspominali Stanisława Strawińskiego.

We wrześniu 1939 roku rodzina Strawińskich została wysiedlona ze swojego domu i wygnana z Nakryszek. Świadkowie wspominali, że nie pozwolono im niczego wziąć ze sobą, nawet kobietom zabierano wierzchnie odzienie. Dom został rozgrabiony przez czerwonoarmijnych aktywistów. Kto mógł zabierał meble, odzież, wino z piwnicy czy żywność.

W majątku pozostała jego żona z córkami. I im przyszło znieść upokorzenie i wygnanie z rodzinnego domu i ich majątku. Przez jakiś czas zamieszkali w mieszkaniu miejscowego artysty.

W taki tragiczny sposób skończył się pobyt Strawińskich w Nakryszkach. Ich dom został zamieniony na szpital. W 1941 roku sowieccy partyzanci spalili ich dom, sądząc, że znajdują się tam Niemcy.

Po kilku latach zarósł park, a o jego wielkości świadczyły tylko wiekowe klony, które tam rosły.

 Mały herbarz nowogródzkiej szlachty z r. 1800.

 

Abłamowicz h. Abdank
Ancuta h. Ancuta
Baka h. Massalski
Baldwin-Ramult h. Ramult
Beresnievicz h. Kościesza
Białopiotrowicz h. Abdank
Bobrowski h. Jastrzębiec
Brochocki h. Osorya
Brodowski h. Lada
Brodzicz h. Brodzicz
Brzozowski h. Gozdawa
Buchowiecki h. Drogosław
Bukrej h. Mandrostki
Bulgak h. Syrokomla
Bykowski h. Gryf
Chabeltowski-Charackiewicz h. Roch II
Chackiewicz h. Mogiła
Chlewiński h. Radwan
Chmielewski h. Radwan
Chodorowski h. Korczak
Chomicz h. Oksza
Czapski h. Leliwa
Czarkowski h. Abdank
Czeczott h. Ostoja
Czewzyk h. Gozdawa
Daneyko h. Sas
Danilewicz h. Ostoja
Dawidowski h. Prus III
Deszyna h. Deszyna
Dobrzański h. Sas
Dobrzyński h. Jelita
Duchnowski h. Drzewica
Dunin-Rajecki h. Łabędź
Dziedziula h. Sas
Dzierdziejewski h. Prawdzic
Furowicz h. Wąż
Giedroyc-Towcik h. Topacz
Godaczewski h. Gozdawa
Gorelski h. Dolenga
Gosławski h. Oksza
Gudwiłowicz h. Ostoja
Guzelf h. Prawdzic
Halecki h. Junosza
Halicki h. Poraj
Haraburda h. Abdank
Hawrylkiewicz h. Ancuta
Hawrylkiewicz h. Ostoja
Hliński h. Jastrzębiec
Horbatowski h. Sulima
Hordyna h. Radwan
Hryckievicz h. Żnin
Hrynkiewicz-Sudnik h. Leliwa
Ihnatowicz h. Swiat
Isaewicz h. Hlebka
Izdebski h. Pomian
Jabłoński h. Jasieńczyk
Jankowski h. Jastrzębiec
Jankowski h. Ogończyk
Janowicz h. Radwan
Jarocki h. Rawicz
Jesman h. Korczak
Jeżewski h. Jastrzębiec
Kalenczyński h. Ślepowron
Karaffa-Korbut h. Korczak
Kazigrodzki h. Nowina
Kieniewicz h. Rawicz
Kiersnowski h. Pobóg
Kloczkowski h. Ogończyk
Kmita h. Kmita
Kobyliński h. Loddzia
Kontrym-Dameyko h. Dangel
Korszun h. Brochwicz
Korzbok-Soplica h. Korzbok
Kossobudzki h. Pobóg
Kotlubaj h. Kot Morski
Kozakiewicz h. Kownia
Krzyszylowski h. Odrowąż
Krzywkowski h. Półkozic
Kuroczycki h. Samson
Lassowski h. Prus III
Lasyr h. Strzała
Latkowski h. Poraj
Lembiewski h. Janusz
Leszczyłowski h. Łabędź
Liborczaj h. Nałęcz
Linowski h. Pomian
Litawor-Chreptowicz h. Odrowąż
Lukiański-Pawłowicz h. Przyjaciel odm.
Mackiewicz h. Jastrzębiec
Mackiewicz h. Jastrzębiec odm.
Madzarski h. Dar
Magnuszewski h. Ogończyk
Majewski h. Stary koń
Makowiecki h. Pomian
Maluszycki h. Radwan
Malynicz h. Junosza
Marcinkiewicz h. Łabędź
Markiewicz h. Łabędź
Michałowski h. Poraj
Michniewicz h. Lis
Mickiewicz h. Poraj
Mierzejewski h. Szeliga
Moklok h. Grabie
Monkiewicz h. Lubicz
Nesiołowski h. Korzbok
Niesiecki h. Poraj
Niezabytowski h. Lubicz
Obuchowicz h. Jasieńczyk
Ogonowski h. Ogończyk
Okolow h. Topó
Olechnowicz-Mikulski h. Sas
Olszewski h. Ślepowron
Onuszkewicz
Orzeszko h. Korab
Ostrowski-Kuniewicz h. Poraj
Otenhauz h. Bończa
Owsiany h. Rawicz
Pacyna h. Ogończyk
Pacynko h. Korab
Pantus h. Odrowąż
Parfianowicz h. Ogończyk
Perszkiewicz h. Cholewa
Piasecki h. Janina
Piotrowicz h. Leliva
Pluto-Plutiński h. Ślepowron odm.
Podgajski h. Gozdawa
Pozarzycki h. Ostoja
Protasowicz h. Jastrzębiec
Przeradowski h. Półkozic
Puhalski h. Ślepowron
Pulkatycki h. Ostoja
Pyrski h. Junosza
Rac h. Topacz
Rajkiewicz h. Ślepowron
Rewieński h. Lubicz
Romanowicz h. Lubicz
Różycki-Hemski h. Gryf
Samujło h. Sulima
Sancewicz h. Jastrzębiec
Sapieszko h. Lubicz
Sasinowicz
Seklutski h. Kuszaba
Shpigalski h. Pobóg
Sidorowicz-Wojna h. Trąby
Siemiradzki h. Trzaska
Sieńkowski h. Krzywda
Skirkowski h. Ketlicz II
Skuratowicz h. Zadora
Snarski h. Murdelio
Sokołowicz h. Gozdawa
Sokołowski h. Ogończyk
Stacewicz h. Lubicz
Stankiewicz h. Mogiła
Stawski h. Korczak
Strzalko h. Ostoja
Studnicki-Gizbert h. Kotwica
Stypulkowski h. Dziach
Suchocki h. Ostoja
Suchodolec h. Abdank
Suchorzembski h. Ostoja
Symonowicz h. Pobóg
Szantyr h. Lubicz
Szcel h. Gozdawa
Szczonowski h. Drogoslaw
Szyling h. Szyling
Szymkiewicz h. Kosciesza
Tabortowski h. Półkozic
Tarasowicz h. Krzywda
Troska h. Troska
Truskowski h. Bończa
Truszyński h. Rogala
Tuganowski h. Massalski
Ulanowski h. Sulima
Uzłowski h. Topór
Wazgint h. Niedźwiedzia głowa
Wenckiewicz h. Geysztor
Wereszczaka h. Kosciesza
Wierzbicki h. Lubicz
Wierzbowski h. Prawdzic
Wierzejski h. Elita odm.
Wojciechowski h. Jelita
Wojna h. Trąby
Wojnicz h. Strzemię
Wojniłłowicz h. Syrokomla odm.
Wolczecki h. Syrokomla
Wolski h. Półkozic
Worotyniec h. Lis
Woynicz h. Charytonowicz
Wygonowski h. Loddzia
Zabełło
Zaborski h. Nowina
Zagórowski h. Korczak
Zagórski h. Lubicz
Zajelski h. Ostrog
Zaleski h. Dołęga
Zapasnik h. Lis
Zaremba h. Prawdzic odm.
Zborowski h. Jastrzębiec
Zegniewski h. Jastrzębiec
Żukowski h. Prus III


Tak zwana Metryka Litewska, dział XI

Dział XI tzw. Metryki Litewskiej, Genealogie, zawiera materiały genealogiczne kilkudziesięciu rodzin: wywody przodków i sumariusze dokumentów, sporządzone w trakcie starań o uzyskanie Orderu św. Stanisława, ustanowionego przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1765 r. Niektóre z nich składają się jedynie z opisu. Do części są dołączone rysunki (czasami o dużych walorach artystycznych) ilustrujące wymienione w tekście koligacje. Niestety wszystkie one są zszyte razem w jednej tece o wymiarach 45x60, co bardzo utrudnia korzystanie z tego zaspołu. Z tego powodu AGAD postanowiło przybliżyć część obejmującą ilustracje w postaci elektronicznej. Poniższe zestawienie alfabetyczne odnosi się do osób, których genealogie znajdują się w dziale XI tzw. Metryki Litewskiej, ale podane informacje częściowo wykraczają poza wiadomości zaczerpnięte z tego zespołu. Oprócz lokalizacji danej osoby w tzw. MLit., podane są także odniesienia do Metryki Koronnej, w której zostały zatwierdzone genealogie. Także określenie funkcji poszczególnych osób zostało zestawione na podstawie różnych źródeł. Brak miniatury ilustracji przy pozycji oznacza, że w tzw. MLit. znajdował się jedynie sumariusz dokumentów służących do sporządzenia genealogii. Wszystkie inne pozycje skaładają się zarówno z opisu jak i ilustracji. Wyjątek stanowią Celestyn Czaplic ze Szpanowa, Stanisław Chłapowski, Jan Mier, Józef Popiel, Stanisław Sobolewski i Filip Nereusz Szaniawski, w których przypadku występuje jedynie rysunek. Aby dokonać powiększenia miniatury należy kliknąć. Każda pozycja składa się z następujących części:

    * nazwiska
    * daty - w nawiasie kwadratowym podano okres, jaki obejmuje genealogia, a poza nim rok jej powstania lub b.d. (bez daty)
    * źródła w których są informacje genealogiczne, dotyczące danej osoby
    * krótkiej charakterystyki postaci i treści zapisu


Wykaz skrótów:

f. - folio
MK - Metryka Koronna
s. - strona/y
tzw. MLit. dz. XI - tak zwana Metryka Litewska dział XI

Zestawiła Inga Stembrowicz na podstawie Materiały genealogiczne, nobilitacje, indygenaty w zbiorach Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie, oprac. A. Wajs, Warszawa 2001.



Aleksandrowicz Walerian Tomasz
[1650-1766] 1766

MK 413, f. 221v; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 12, s. 26, 27

podkomorzy nadworny, poseł do Porty Ottomańskiej, kawaler Orderu św. Stanisława. Sumariusz dokumentów z lat 1650-1766, służących do ułożenia wywodu jego przodków.

Antici
1763

MK 413, f. 226v; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 49, s. 119-126

sumariusz dokumentów służących do wywodu szlachectwa rodziny.

Antici Antonia
1766

MK 413, f. 226v-227; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 50c, s. 131, 132

rada włoskiego miasta Norcia poświadcza szlacheckie pochodzenie matki Tomasza Antici, żony margrabiego Józefa, córki Wawrzyńca Cipriani, urzędnika z Norcii.

Antici Józef
1671

MK 413, f. 226v-227; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 50a, s. 127, 128

Ranutius Farnesius, książę Parmy i Placenzy nadaje szlachetnie urodzonemu Józefowi Antici z miasta Recanati tytuł margrabiego. Uwierzytelniona w 1767 r. kopia dokumentu

Antici Tomasz
1767

Zobacz
MK 413, f. 226v-227; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 50b, s. 129, 130

rada włoskiego miasta Recanati poświadcza, że tenże baron i margrabia Pescii, hrabia Cesarstwa Rzymskiego pochodzi ze szlacheckiej rodziny Anticich, zamieszkałej w mieście Recanati.

Bieliński Franciszek
[XVII-XVIII w.] 1766

Zobacz
MK 413, f. 224; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 33, s. 73, 74

starosta czerski i osiecki, kawaler Orderu św. Stanisława, syn Michała, cześnika koronnego, wojewody chełmińskiego. Wywód przodków ojczystych i macierzystych wraz ze służącym do jego ułożenia sumariuszem dokumentów.

Bollo
1769

Zobacz
MK 413, f. 220; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 1, s. 1, 2

akt notarialny poświadczający wiarogodność dokumentów, na podstawie których ułożono drzewo genealogiczne genueńskiego rodu wraz ze schematem tego drzewa na odwrocie.

Canal, Maria Anna de
[1766] 1767

Zobacz
MK 413, f. 220v; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 5, s. 10, 11

potwierdzenie przez hrabiego Mikołaja Palffy, sędziego na dworze cesarskim wywodu przodków macierzystych hrabianki de Canal, córki hrabiego Ludwika Hieronima Malabajla oraz hrabiny Marii Anny Palffy.

Chłapowski Stanisław
[XVII-XVIII w.] 1766

Zobacz
MK 413, f. 222; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 15, s. 32, 33

kasztelan międzyrzecki, syn Ludwika, podczaszego poznańskiego. Wywód przodków ojczystych i macierzystych.

Crosa Jan Mikołaj
1768

Zobacz
tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 51a, s. 148

instrument notarialny, w którym stwierdza się, że margrabia Crosa ma prawo lenne na dobra cesarskie położone na terytorium Vergagni.

Czaplic Celestyn ze Szpanowa
[XVII-XVIII w.] b.d.

Zobacz
MK 413, f. 226; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 47, s. 109, 110

podkomorzy łucki, syn Ignacego, podstolego kijowskiego. Wywód jego przodków ojczystych i macierzystych.

Dąmbski Józef z Lubrańca

[XVII-XVIII w.] b.d.

Zobacz
MK 413, f. 222-222v; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 19 i 21, s. 42-45

kasztelan kowalski, syn Andrzeja, wojewody brzeskiego. Wywód jego przodków ojczystych i macierzystych (nr 19) i genealogia Dąmbskich, począwszy od jego prapradziada Józefa, kaszt. konarskiego z sumariuszem dok. służących do ułożenia tego drzewa (nr 21).

Dembowski Stefan z Dębowej Góry
[XVII-XVIII w.] b.d.

Zobacz
MK 413, f. 223-223v; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 25 i 26, s. 52-55

starosta płocki i tymbarski, syn Antoniego Sebastiana, referendarza koronnego, starosty płockiego, po owdowieniu - biskupa płockiego i kujawsko-pomorskiego. Wywód przodków ojczystych i macierzystych wraz ze służącym do jego ułożenia sumariuszem dokumentów z lat 1640-1759.

Dzierzbicki Aleksander
[1637-1757] b.d.

MK 413, f. 225v; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 44, s. 38, 39

kasztelan brzeziński. Sumariusz dokumentów służący do ułożenia wywodu przodków celem otrzymania Orderu św. Stanisława.

Gabaleone Victorio Amadeo, hr.
[1685] 1738

Zobacz
MK 413, f. 226v-227; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 50d, s. 133-136

instrument notarialny, w którym senat miasta Turynu potwierdza herb hrabiego Gabaleone, przytaczając treść przywileju cesarza Leopolda z 1685 r., zezwalającego hrabiemu Gabaleone na noszenie własnego herbu na piersi cesarskiego orła.

Jabłonowscy
[XIV-XVIII w.] 1782

Zobacz
MK 413, f. 220v; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 3, s. 6, 7

genealogia rodziny, począwszy od Przecława, kasztelana sierpeckiego urodzonego około 1350 roku, poświadczona na prośbę Konstantyna Aleksandra Prus Jabłonowskiego, pułkownika wojsk koronnych przez Antoniego Onufrego Okęckiego, kanclerza wielkiego koronny

Jabłonowski Roch Michał
[XVII-XVIII w.] 1766

Zobacz
MK 413, f. 222; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 16 i 17, s. 34-37

kasztelan wiślicki, syn Stanisława, chorążego trembowelskiego. Niepełny wywód przodków ojczystych i macierzystych wraz ze służącym do jego ułożenia sumariuszem dok. z lat 1648-1727, zebranych w celu uzyskania Orderu św. Stanisława.

Jakliński Józef z Jasiennej
[XVII-XVIII w.] b.d.

Zobacz
MK 413, f. 221; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 8 i 9, s. 16-21

kasztelan oświęcimski, syn Andrzeja Jaklińskiego, podstarościego oświęcimskiego, kawaler Orderu św. Stanisława. Wywód przodków ojczystych i macierzystych wraz ze służącym do jego ułożenia sumariuszem dokumentów z lat 1621-1739.

Keyserling Dytryk
1766

Zobacz
MK 413, f. 221v; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 11, s. 24, 25

wywód przodków ojczystych i macierzystych podkomorzego, niegdyś radcy i kanclerza księcia Kurlandii i Semigalii oraz byłego konsyliarza zmarłego króla Polski, kawalera Orderu św. Stanisława.

Kuropatnicki Ewaryst Andrzej
[XVII-XVIII] 1747, 1761

Zobacz  Zobacz
MK 413, f. 221, 225v; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 10 i 43, s. 22, 23; 96, 97

kasztelan bełski, syn Józefa Kuropatnickiego, kasztelanica bieckiego. Wywód przodków ojczystych i macierzystych.

Kwilecki Franciszek Antoni na Kwilcu
[XVI-XVIII w.] 1766

Zobacz
MK 413, f. 223v; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 27 i 28, s. 56-60

starosta wschowski, syn Łukasza, kasztelana lędzkiego. Wywód przodków ojczystych i macierzystych wraz ze służącym do jego ułożenia sumariuszem dokumentów z lat 1583-1757.

Lipski Michał
[XVII-XVIII w.] b.d.

Zobacz
MK 413, f. 226; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 46, s. 107, 108

pisarz wielki koronny, kawaler Orderu św. Stanisława, syn Stanisława. Wywód jego przodków ojczystych i macierzystych.

Łopaciński Mikołaj Tadeusz
[XVII-XVIII w.] b.d.

Zobacz
MK 413, f. 223; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 23 i 24, s. 48-51

syn Leona, pisarz wielki litewski, starosta mścisławski, kawaler Orderu św. Stanisława. Wywód przodków ojczystych i macierzystych wraz ze służącym do jego ułożenia sumariuszem dokumentów z lat 1657-1753.

Łoyko Felicjan Franciszek Rędziejewski
[XVII-XVIII w.] 1766

Zobacz
MK 413, f. 224v-225; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 36 i 37, s. 80-89

starosta szropski, kawaler Orderu św. Stanisława, syn Karola. Wywód przodków ojczystych i macierzystych wraz ze służącym do jego ułożenia sumariuszem dokumentów z lat 1672-1766.

Malabajla Ludwik Hieronim de Canal, hr.
1765

Zobacz
MK 413, f. 220; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 2, s. 3-5

legat Karola Emanuela, króla Sardynii do cesarza i cesarzowej. Wywód jego przodków ojczystych i macierzystych, potwierdzony w Wiedniu w 1768 r.

Małachowski Mikołaj, Jacek, Stanisław i Antoni
[XVII-XVIII w.] 1766

Zobacz
MK 413, f. 223v-224; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 29-31, s. 61-70

synowie Jana, kanclerza wielkiego koronnego. Wywód ich przodków ojczystych i macierzystych wraz z dwiema kopiami sumariusza dokumentów z lat 1690-1763, służącego do ułożenia tego wywodu.

Mier Jan
[XVII-XVIII w.] b.d.

Zobacz
MK 413, f. 227v; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 53, s. 156, 157

starosta wilkowski i tyszowiecki, generał major wojsk koronnych, s. Gwilhelma, kaszt. słońskiego. Wywód jego przodków ojczystych i macierzystych.

Mycielski Józef
[XVII-XVIII w.] b.d.

Zobacz
MK 413, f. 225; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 38 i 39, s. 90-95

starosta koniński. Wywód przodków ojczystych i macierzystych wraz ze służącym do jego ułożenia sumariuszem dokumentów z lat 1630-1758, przedstawionych celem uzyskania Orderu św. Stanisława.

Nowosielski Jan
[XVII-XVIII w.] b.d.

Zobacz
MK 413, f. 226; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 45 i 45a, s. 100-106

kasztelan ciechanowski, kawaler Orderu św. Stanisława, syn Franciszka, podkomorzego lubelskiego. Wywód przodków ojczystych i macierzystych wraz z sumariuszem dokumentów służącym do ułożenia takiego wywodu jego siostry Marianny, kan. warszawskiej.

Ossowski Kajetan Dominik, Petronela, Justyna i Joanna
1775

KK 45/46, f. 73-74 (66-67), 149 (137); MK 413, f. 224; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 32, s. 71, 72

podpułkownik w wojsku litewskim, wnuk Jakuba, syn Kazimierza, z siostrami. Brudnopis dyplomu nobilitacyjnego (w tzw. MLit.). Nobilitacja sekretna.

Ożarowski Piotr i Ewa
[XVII-XVIII w.] b.d.

Zobacz
MK 413, f. 226-226v; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 48 i 48a, s. 111-117

Piotr, generał lejtnant wojsk koronnych, kawaler Orderu św. Stanisława, Ewa, kan. warszawska, dzieci Jerzego, oboźnego wielkiego koronnego. Wywody ich przodków ojczystych i macierzystych oraz genealogia Ożarowskich.

Poniński Antoni

[XVII-XVIII w.] b.d.

Zobacz
MK 413, f. 224v; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 34 i 35, s. 75-79

starosta kopanicki, syn Franciszka. Wywód przodków ojczystych i macierzystych wraz ze służącym do jego ułożenia sumariuszem dokumentów z lat 1637-1753.

Popiel Józef
[XVII-XVIII w.] b.d.

Zobacz
MK 413, f. 222v; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 22, s. 46, 47

kasztelan sierpski, rotmistrz pancernego znaku w wojsku koronnych, syn Krzysztofa, starosty tuczapskiego. Wywód przodków ojczystych i macierzystych.

Prażmowscy
[XV-XVIII w.] b.d.

Zobacz
MK 413, f. 220v-221; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 6, s. 12, 13

potomstwo Stanisława, dziedzica Prażmowa w ziemi czerskiej, urodzonego około 1430 r.

Riviere, Henryk de
1623

MK 413, f. 227; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 51, s. 137-147

cesarz Ferdynand II nadaje Henrykowi de Riviere, baronowi de Heere tytuł hrabiowski.

Romer Aleksander
[XVII-XVIII w.] b.d.

Zobacz
MK 413, f. 222, 222v; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 18 i 20, s. 38-41

kasztelan zawichojski, syn Jana. Wywód przodków ojczystych i macierzystych wraz ze służącym do jego ułożenia sumariuszem dokumentów z lat 1604-1743, zebranych celem otrzymania Orderu św. Stanisława.

Sobolewski Stanisław

[XVII-XVIII w.] b.d.

Zobacz
MK 413, f. 221; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 7, s. 14, 15

podkomorzy warszawski, syn Walentego, pisarza ziemskiego warszawskiego. Wywód przodków ojczystych i macierzystych.

Stadnicki Mikołaj
[XVII-XVIII w.] b.d.

Zobacz
MK 413, f. 221v; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 13 i 14, s. 28-31

kasztelan ... wywód przodków ojczystych i macierzystych wraz ze służącym do jego ułożenia sumariuszem dokumentów z lat 1705-1766.

Szaniawski Filip Nereusz
[XVII-XVIII w.] b.d.

Zobacz
MK 413, f. 220v; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 4, s. 8, 9

syn Fabiana, łowczego Wielkiego Księstwa Litewskiego, starosta kąkolownicki, kawaler Orderu św. Stanisława. Wywód przodków ojczystych i macierzystych.

Taurellis
1767

MK 413, f. 227; tzw. MLit. dz. XI, Genealogie nr 52, s, 150-155

burmistrz i rada włoskiego m. Lepidum w Emilii poświadczają szlacheckie pochodzenie starego rodu de Taurellis i podają przywileje dla poszczególnych członków tej rodziny.
    
Materiały dotyczące powyzszych osób znajdują się w AGAD Warszawa.


Litewskie metryki.

Poniżej publikuję kilka metryk z archiwów litewskich, które dostępne sa na niektórych litewskich stronach.







Aleksander Połujański:
„Wędrówki po guberni augustowskiej w celu naukowym odbyte”

Fragmenty opracowania- pisownia oryginalna)


"Dawna puszcza preńska na zachód rozciągała się aż do rzeki Wiłkowyi, która znaną była z przyległych obszernych kniei wilków, dokąd zbierano się na ich polowanie; ztąd téż rzeka ta wzięła swe nazwisko od wyrazów, litewskich wiłka-weaja, co znaczy: wilka gonią. Nad rzeką Szejmeną, wpadającą do Wiłkowyi, była przed wieki założona osada łowiecka, od któréj rzeczkę tę nazwano Szejminą, następnie Szejmeną, co oznacza „czeladź.” Gdy ta osada przybyszami z dalszych okolic rozszerzyła się do ujścia rzeki Szejmeny i postać wsi przybrała, wówczas, a mianowicie za panowania Zygmunta III, Jerzy Stefan Pac, starosta preński i berzyński (?), następnie za Władysława IV podkanclerzy w. ks. lit., wspólnie ze swą małżonką Anną,

—     363     —

zbudował tu w roku 1620 z drzewa modrzewiowego kościół w kształcie krzyża, pod wezwaniem Nawiedzenia N. Marji Panny, i odtąd tę wieś zaczęto nazywać Wiłkowyszkami. Król Jan Kazimierz nadał téj wsi przywiléj lokacyjny miasta, na którym mieszczanie nie poprzestając, wyjednali u króla Augusta II w dniu 19 września 1697 roku prawo magdeburskie, na mocy którego otrzymali wójta Jana Leszczyńskiego, oraz herb wyobrażający lilję ponsową w polu błękitném. Po Leszczyńskim w dniu 25 lutego 1710 r. został wójtem wiłkowyskim Dadzibóg Ejnarowicz, podczaszy ziemi wielońskiéj (?), ostatnio zaś, już za starosty Alexandra Ogińskiego, był Wincenty Giejsztor dziedzic Dydwiżów. W r. 1794 zajmował to miasto jenerał Chlewiński, który miał utarczkę pod miastem z wojskiem pruskiém i cofnął się, a Prusacy owładnęli miasto i jego okolice.

Po roku 1796, Wiłkowyszki przeszły pod panowanie Prus z całą tutejszą gubernją i oddane były pod zarząd burmistrzowi Wielskopfowi.—Wówczas urządzony był tu sąd okręgowy, który po kilku leciech przeniesiono do miasta powiatowego Kalwarji, gdzie była rezydencya landrata (naczelnika powiatu). W owéj epoce Wiłkowyszki leżąc przy głównym trakcie królewieckim i mając stosunki z miastami portowemi pruskiemi, nabrały znaczenia pod względem handlowym i zbogaciwszy


się, przyozdobiłysię w kilkadziesiąt domów murowanych i tym sposobem umieściły się w rzędzie pierwszych miast gubernji augustowskiéj.

Parafja tutejsza poruczoną była podówczas pieczy światłego kapłana, jakim był ks. Baltazar Paszkiewicz, doktór obojga prawa, kanonik smoleński, oficjał djecezji wigierskiéj.

Rok 1812 pamiętny dla całéj Europy, dał poznać miasto Wiłkowyszki państwom zagranicznym. Tu bowiem d. 19 czerwca Napoleon z potężną swą armją zjawiwszy się, mieszkanie Babeckicgo, naddzierżawcy ekonomji wiłkowyskiéj na końcu miasta od strony wschodniéj położone, jako najdogodniejsze, zajął na główną kwaterę; dla marszałków, jenerałów, sztabu głównego i oficerów różnych stopni przeznaczono na kwatery wszystkie mieszkalne zabudowania folwarczne i domy miejskie. Obszerne stodoły folwarczne rychło przekształcono na piekarnie z ogromnemi piecami i kominami; inne budowle gospodarskie również przybrały kształty stosowne do użytku, na jaki przeznaczone były. Dom przez Napoleona zajmowany, był drewniany, ogromnych rozmiarów, na mieszkanie dawnych starostów wiłkowyskich przeznaczony i do dogodności licznego ich dworu zastosowany, nad rzeką Wilkowyją zbudowany. Wewnątrz od strony zachodniéj, był obszerny przedpokój, prowadzący do wielkiéj sali, z któréj przechodziło się


do rozmaitych pokoi; w drugim pokoju za salą, była sypialnia cesarza, w któréj obok skromnych mebli, stał stolik suknem zieloném obity, najbliższy świadek wielkich pomysłów jako i dekretów tegoż cesarza; poczém Napoleon, przepędziwszy dni cztery w Wiłkowyszkach, nazajutrz tojest dnia 23 czerwca, ruszył ze swą armją ku Kownu *).

Dom ten obecnie już nie istnieje; szkoda, że rysunku jego nie zdjęto.

Wiłkowyszki pod względem handlowym dotąd ważne miejsce w rzędzie miast tutejszych zajmują; najlepiéj wiedzą o tém panie litewskie, którym to miasto rozmaitych towarów zagranicznych dostarcza. Domów tu jest drewnianych 209 i murowanych 52; mieszkańców zaś liczy 2606, w téj liczbie żydów 1299.

Od Marjampola do Wiłkowyszek i daléj do Wierzbołowa idzie trakt bity, nie dojeżdżając zaś do tego ostatniego miasta, w połowie drogi pomiędzy Wiłkowyszkami a Wierzbołowem, po prawéj stronie, tojest od północy, widzim wieś kościelną Olwitę, od któréj dekanat tutejszy nosi nazwisko. Kościół tutejszy pod wezwaniem św. Anny fundowany jest przez króla Zygmunta III w roku 1617, poświęcony zaś dnia 8 września 1824 roku przez


*) Stolik ten zostaje dziś w posiadaniu p. Galerego, właściciela Rutkiszek.


ks. Augustyna Polikarpa Marciejewskiego, biskupa sufragana i administratora djecezji augustowskiéj. Przy kościele jest kaplica z ołtarzem ś. Antoniego z Padwy, fundowana wraz z altarją przez Jana Antoniego Chrapowickicgo, wojewodę witebskiego, oraz małżonkę jego Helenę, dnia 8 maja 1683 roku, którzy nadali altaryście gruntu 7 włók litewskich we wsi Czyszkach, oraz zapis złp. 3000.

Jadąc napowrót od Wiłkowyszek ku Marjampolowi, po téjże stronie w połowie drogi, leży wieś kościelna Giże, należąca do Wyczechowskich. Pierwotny kościół parafialny wystawiony był z drzewa r. 1774 kosztem Stelama (?) Chmary starosty giżowskiego; lecz gdy ten dnia 13 września 1834 r. zgorzał, wzniesioną została w latach 1847—1850 kosztem Antoniego i Marji z Węgrzeckich Wyczechowskich nowa z kamienia i cegły świątynia w stylu gotyckim i pobenedykowana dnia 2 października 1850 r. pod wezwaniem ś. Antoniego padewskiego. Fundusz tutejszego proboszcza stanowi annuata rs. 102 na Giżach zahypotekowana.

Od Giż ku północo-wschodowi o półtory mili na krańcu zachodnim powiatu marjampojskiego, leży wieś Szumsk, w któréj jest kościół filjalny parafji wiłkowyskiéj; kosztem okolicznych mieszkanców około roku 1795 pod wezwaniem ś. Magdaleny wymurowany. Budowa téj niewielkiéj świątyni nieodgadniętego jest stylu: prostota i smak


miejscowy niezupełnie estetyczny, nadawały kształt téj budowli.

Na południowym krańcu pierwotnéj Żmudzi, w późniejszym powiecie kowieńskim, dziś zaś marjampolskim, na północo-zachodzie od Szumska, przy zbiegu rzek Pilwy i Wysokiéj z Szeszupą, w końcu wieku XV założoną została wieś, od rzeki Pilwy zwana Pilwiszki, która szybko wzrastając w ludność, na mocy przywileju królowej Bony już w roku 1536 nazwała się miastem. Niedługo jednak to miasto szczycić się mogło swym wzrostem i bogactwem z dogodnego położenia nad rzekami spławnemi przez handel osiągniętém, bo wojny i powietrze morowe uszczupliwszy ludność jego, opustoszyły większą część domów przedtém zamieszkałych, co świadczą dawne mogilniki, czyli cmentarze za teraźniejszém miastem okazywane. Z tego powodu Pilwiszki z imienia tylko w wieku XVIII były miastem, lecz zarówno z wsiami ulegały rządom starosty, aż nim znowu dnia 23 lutego 1972 roku otrzymały od króla Stanisława Augusta przywiléj renowacyjny i lokacyjny, tudzież herb wyobrażający ś. Jana Nepomucena. Przywilej ten oswobodził mieszczan od ciężkich rządów wspomnianego wyżéj Jana Antoniego Chrapowickiego, starosty pilwiskiego, zamieszkałego podówczas we dworze antonowskim, z którego sukcessorami długi proces prowadzili, gorliwie po-


pierany przez Stanisława Zdzitowieckiego wójta i Macieja Szostakowskiego burmistrza.

Dziś Pilwiszki zawierają domów drewnianych 100 i murowany l, oraz ludności 1570 głów, w téj liczbie Niemców wyznania ewangielickiego 184 i żydów 983. Najwięcéj się ożywia w czasie jarmarków, których do roku sześć bywa; z tych najważniejsze są we środy po ś. Jerzym na wiosnę i po ś. Bartłomieju w jesieni; wówczas bowiem wiele przyprowadza się z tutejszéj Litwy koni rassy miejscowéj i bydła. Posiada także miasto przywiléj na targi co czwartek, lecz nie bywają. Jeden tylko jest tu kościół stary z drzewa, ś. Trójcy, do którego przytyka rynek w dni targowe czyli kiermaszowe, licznym ludem zapełniany. Położenie miasta na wzgórzu nad rzekami spławnemi jest malownicze, a przeznaczona tu stacja budującéj się drogi żelaznéj królewiecko-kowieńskiéj, rokuje mu większy niż dotąd handel i wzrost.

W folwarku rządowym Antonowie o pół milki odległym od miasta, trwają podania o życiu starosty Chrapowickiego, który tu w ogrodzie zbudował z drzewa kaplicę. Obok rozmaitego rodzaju zabaw, jakie piękny sad fruktowy i ogród angielski naokoło dworu urządzone, tudzież w bliskości płynąca rzeka Szeszupa, rozlewająca na wiosnę swe wody szeroko aż do ogrodu, oraz przyległy podówczas wielki las, nastręczały, Chrapowiccy


utrzymywali kapelana domowego, mającego obowiązek codziennie odprawiać mszę ś. Kaplica ta długo opuszczoną i zaniedbaną była po Chrapowickich, aż wreszcie teraźniejszy dzierżawca p. Szabuniewicz, zajął się wyrestaurowaniem jéj i przyozdobieniem obrazami dzielniejszych artystów krajowych.

Z Pilwiszek puściwszy się w dół Szeszupą ku zachodowi, trafim do leżącego na pograniczu Prus miasta Władysławowa, które początkowo, tojest za panowania Zygmunta III zwane było Nowem Miastem; lecz po otrzymaniu od Cecylji Renaty, małżonki króla Władysława IV w r. 1643 prawa magdeburskiego, na cześć jéj małżonka otrzymało nazwisko, Władysławów. Taż sama królowa fundowała tu pierwszy kościół z drzewa i klasztor dla księży Karmelitów bosych; lecz gdy ta świątynia po upływie wieku podstarzała i stała się za szczupłą dla parafji, przez wzrost miasta powiększającéj się, wówczas Karmelici kosztem własnym, przy pomocy parafjan, zbudowali nowy kościół z cegły, który pod wezwaniem Znalezienia ś. Krzyża roku 1787 poświęcony został przez Adama Kościę biskupa sufragana żmudzkiego i proboszcza parafji janiskiéj. Za rządu pruskiego zgromadzenie Karmelitów suprymowaném zostało, a kościół oddany duchowieństwu świeckiemu, klasztor zaś zgorzał i ustąpił miejsca nowéj plebanji. Po wyrestauro-


waniu świątyni w latach 1828 i 1848, zamieszczono ją w rzędzie pięknych i wspaniałych kościołów dyecezji augustowskiéj *). Parafja władysławowska liczy 7000 osób, oprócz 2000 katolików w Prusach zamieszkałych, którzy nie mając w blizkości swego kościoła, za pozwoleniem właściwego biskupa, przybywają za pasportami do kościoła władysławowskiego dla dopełnienia obrządków religijnych.

Miasto tutejsze liczy do 5000 mieszkańców, ma domy w części murowane, jest dość schludne i handlowe, a spodziewa się większego wzrostu, gdy ukończoną będzie droga bita do m. Wiłkowyszek obecnie prowadzona.

Od Władysławowa poczynała się dawna puszcza jurborgska, która wciąż ku północy aż do Niemna ciągnąc się daléj za rzekę, większą jeszcze przestrzeń zajmowała. Wśród téj puszczy przybysze z Mazowsza troskliwie niszczyli drzewo, paląc je na popiół i potaż, a stawiając w rozmaitych punktach swe budy, tworzyli nowe osady leśne, przekształcone z czasem w rolne wsie. Tak po-


*) Nie zgadzamy się ze zdaniem pana A. S. S. korrespondenta Gazety Codziennéj, który porównywając Władysławów z Szyrwintą (Szyrwintyszki), znalazł nowy kościół ewangielicki i samo miasteczko pruskie piękniejszém od Władysławowa. Dla nas wszystko nasze, tradycję i religję przodków wyobrażające, jest piękniejsze od próżności cudzoziemców.


wstały wsie: Dwirbudy, Jurgbudzie, Zyplebudzie, Potasbudzie, Mełdabudzie, Zylbudzie, Czystabuda i kilka innych. Jedna z takich bud, przy trakcie z Władysławowa na rozstajnych drogach wystawiona, słynęła w owym czasie z większéj zamożności i znacznego odbytu produktów leśnych. Czy kto zabłąkał się w puszczy, czyli téż w któréj z pomniejszych potażarń nie mógł umówić się o cenę produktu, mówiono mu po litewsku: griszk i buda, co znaczy: „wróć się do budy,” tojest do głównego magazynu potażu, i ztąd w języku polskim ta osada przybrała nazwisko Gryszkabuda *). W pobliżu téj budy, pobożny przemysłowiec tęskniąc do kościoła, którego w bliskości nie było, i chcąc podziękować Bogu za pomyślność w przedsięwziętym przemyśle, wystawił z drzewa kapliczkę, która świadcząc Litwinom o pobożności przybysza Mazura, tém więcéj skłaniała ich do odwiedzania go i kupowania u niego potażu. Godło religji i położenie dogodne dla rolnictwa, w krótkim czasie zwabiły do tego miejsca innych osadników, którzy utworzyli wieś. Dbający o chwałę Boga Karmelici władysławowscy, w których parafji ta wieś powstała, wystawili tu większą kaplicę oraz


*) Mylnie ktoś chciał wywieść nazwisko téj wsi od jakiegoś Gryszki lub Hryszki Rusina (patrz Pamiętnik religijno-moralny tom XVI str. 289), gdyż tu oprócz Mazurów, żaden inny naród w tej ziemi litewskiéj nie osiadł.


klasztorek, w którym osadzili kilku kapłanów swego zgromadzenia. Gdy zaś to miejsce coraz więcéj znaném się stało, Tekla księżna Wiśniowiecka r. 1744 fundowała tu kościół parafjalny, na wystawienie którego wycięto drzewo z tego miejsca puszczy, gdzie dziś leży wieś Baznicz-gire (las kościelny) zwana, o milę ku północo-wschodowi od Gryszkadudy położona. Kościół ten poświęcony został przez księdza Michała Karpowicza, biskupa wigierskiego, i ponieważ poprzednio za Karmelitów, podwładny był kościołowi i klasztorowi w Władysławowie, to téż po supressji pozostał filją tegoż kościoła tylko z tytułu, bo w niczém od niego niezależną.

Kto chce widzieć budowę stylu czysto-litewskiego, ten niech obejrzy kościół gryszkabudzki, przez włościan Litwinów pod kierunkiem Buragosa senjora bractwa kościelnego zbudowany gustownie i obszerny, mieścić bowiem może przeszło 3000 osób. Zewnętrzna jego postać oznacza szlachetną prostotę; wewnątrz cztery murowane filary utrzymują pułap, na którym spoczywa bardzo sztuczne wiązanie dachu. Sześć kolumn oddziela wielki i dwa boczne ołtarze od całości kościoła; nad temi wkoło gmachu urządzoną jest galerja: zewnątrz świątynia omajona jest wzniosłemi drzewami. Po spaleniu się klasztorku Karmelitów, roku 1840 wystawioną została plebanja na pomieszcze-


nie czterech kapłanów. Gryszkabuda odległą jest od Władysławowa o mil 3 i od Pilwiszek o 1 i pół.

Od Gryszkabudy ku północo-zachodowi, leżą dobra prywatne Zyple, w których grunt jest bardzo żyzny, a przytém pięknie zahodowanego lasu włók blizko 300. Dobra te niegdyś należały do księcia Józefa Poniatowskiego *), po którym dostały się w spadku siostrze jego Marji Tyszkiewiczowéj; lecz ta przesiadując w Paryżu nie miała nawet czasu przekonać się na gruncie o wysokiéj wartości tych dóbr i takowe za bezcen sprzedała zaocznie Janowi Bartkowskiemu, po którego skonie w Zyplach obecnie rządzą spadkobiercy jego. Jak w gubernji lubelskiéj Biłgoraj, tak w augustowskiéj gmina Zyple, słynie z pięknych niewiast; i chociaż w całéj tutejszéj Litwie, zwłaszcza w stronie zachodniéj powiatu marjampolskiego, nie brakuje pięknych Litwinek, jednakże malarz najłatwiéj wzór takowych znaleźć mógłby w téj gminie.

O milę ku wschodowi od Zypel, w téjże gminie leży wieś kościelna Łuksze, w któréj kościół parafialny z drzewa wystawiony został r. 1749 kosztem Chodkiewicza wojewody brzeskiego, starosty wielońskiego i pod wezwaniem ś. Józefa przez Micha-


*) Dobra Zyple były narodowe; dnia 30 czerwca 1806 roku, Napoleon I cesarz Francuzów darował je księciu Józ. Poniatowskiemu naczelnemu wodzowi b. wojsk polskich.


ła Karpowicza biskupa wigierskiego r. 1800 poświęcony. Na wystawienie nowego murowanego kościoła, w miejsce teraźniejszego już podstarzałego, wspomniony Bartkowski przeznaczył stosowny fundusz.

Przy trakcie z Władysławowa do miasta Szak, o milę nie dojeżdżając do Zypel, w téjże gminie znajdziemy wieś kościelną Syntowty. Pierwotny kościół tutejszy r. 1685 zbudowany, był filją parafji wielońskiéj za Niemnem rozciągającéj się; lecz gdy zgorzał roku 1788, tegoż roku z ofiar księżny z Kińskich Poniatowskiéj jenerałowéj wojsk austryackich i starościny wielońskiéj, tudzież z dołożeniem się parafjan na nowo z drzewa podług wzoru kościoła gryszkabudzkiego, na podmurowaniu wystawiony i w dniu 5 października 1800 r. w uroczystość M. B. Rożańcowéj przez ks. Karpowicza biskupa wigierskiego poświęcony został. Wewnątrz ta świątynia oparta jest na ośmiu filarach, nad któremi wkoło jest galerja. Wilhelm III król pruski uposażył proboszcza tutejszego gruntami ornemi i łąką zwaną Kujnabole, tudzież drzewem na opał z lasów zyplowskich, podówczas narodowych i od tego czasu kościół tutejszy stał się parafjalnym. Przy tym kościele są cztery bractwa za przywilejem papieża Piusa VI d. 20 kwietnia 1791 r. nadanym, a przez księdza Adama Kościę Terpińskiego bisk. sufragana żmujdzkiego w imie-


niu biskupa dyecezalnego d. 15 czerwca 1792 r. zatwierdzonym, jako to: Najśw. M.P. Różańcowéj*), Najśw. Imienia Jezus, ś. Antoniego z Padwy i ś. Franciszka Ksawerego, których dni uroczyście są tu obchodzone, jak również święto Wniebowzięcia M. B., pod któréj wezwaniem ten kościół jest poświęcony i dzień ś. Bartłomieja apostoła patrona parafji. Proboszczem tutejszéj parafji jest ks. Tataré, Litwin, miłośnik nauk i autor kilku dzieł litewskich **), który skończywszy szkoły w Marjampolu, wszedł do stanu duchownego i pracując ustawicznie więcéj dla ogółu niż dla siebie, nabył wielkiego zapasu wiadomości użytecznych, wyuczył się rozmaitych języków i obok gorliwego pełnienia obowiązków kapłańskich, utrzymuje pod swym zarządem szkółkę wiejską elementarną. Bogdajby wszyscy kapłani na Litwie z pracy, pobożności


*) Bractwo N. M. P. Różańcowej wcześniéj już, a mianowicie z dnia 15 maja 1750 roku posiadało przywiléj ks. Antoniego Bremanda, jenerała zakonu kaznodziejskiego, przez ks. Antoniego Tyszkiewicza dnia 1 lutego 1751 r. approbowany.

**) Dzieła jego są następujące: 1) „Żyburys rankoje duszios krykszczioniszkos“ przekład z polskiego Lampa w ręku duszy chreścijańskiéj w prostéj drodze do szczęśliwéj wieczności. Suwałki 1848. 2) „Pamokslaj iszminties ir tejsibes, iszguldineti priliginimajs gałwocziu wisu amżiu“ Suwałki 1851. 3) „Tiesiauses kieles ing daugaus karaliste, deszymtis prysakimu Wieszpaties“ (Najprostsza droga do Królestwa niebieskiego, dziesięcioro przykazań Boga) Suwałki 1853. Oprócz tych religijnych, ks. Tetaré przełożył na język litewski bajki i przypowieści.


i poświęcenia się dla ogółu byli podobnymi do proboszcza parafji syntowskiéj *).

Do puszczy jurborgskiéj od strony wschodniéj przytykała dawniéj puszcza kowieńska, któréj szczątki dziś stanowią straż Bita leśnictwa rządowego Gryszkabudy, tudzież straże: Gierniki, Wilemska, Kłampupie i część północna straży Sparwinie leśnictwa Pilwiszki. W téj puszczy nad rzekami Jurą i Wysoką, oraz u źródła rz. Nawy urządzone były rudnie, w których wyrabiało się żelazo litewskie tak surowe jak i walcowane. Ztąd powstały wsie: Kozłowa ruda, Stara ruda, Karczowa ruda i Wysoka ruda. W téj ostatniéj, w wieku zeszłym, kosztem parafian sapieżyskich zbudowany został z drzewa kościół filjalny, dla dogodności mieszkańców okolicznych, o mil 3 od kościoła parafjalnego sapieżyskiego oddalonych, który obecnie podniesiony został na parafję. Same tylko wznoszenie świątyń większych i kapliczek po wsiach, niewspominając już o innych czynach pobożnych, świadczy o bogobojności ludu litewskiego i poszanowaniu religii chrześcjańskiéj. Bogobojność ta wywierając wpływ na moralność obyczajów, zarazem powiększała miłość kraju i zakąt-


*) Na zaszczytną wzmiankę zasługuje także ks. Sękowski proboszcz parafji pojewońskiéj w pow. kalwaryjskim, który trudni się z zamiłowaniem numizmatyką i posiada już znakomity zbiór numizmatów.


ka domowego, a na obronę go od najścia cudzoziemskich nieprzyjaciół, lud sypał rozmaitego rodzaju okopy i góry, które przekształcał w zbrojne zamki i grody. Jednę z takich warowni przedstawia istniejący na stronie wschodniéj od Wysokiéj rudy, w okręgach III i IV obrębu leśnego Berzyniszek, o wiorstę od wsi Prusaków, łańcuch gór zwanych szwedzko-litewskiemi, których całość przedstawia elipsę, poprzek w łuki foremne na obie strony naprzemian wklęsłe ubarwioną, we środku zaś tego łańcucha jest wyniosłość okrągła w kształcie kopca. Ślady dziejów, których ta warownia świadkiem była, drzewa na niéj rosnące i czas zatarły, podania zaś w niepamięć poszły.

Straż Kłampupie, do któréj należy obręb Berzyniszki, łączy się od północy i wschodu ze strażą Wilemską. W téj ostatniéj, między obrębami Perłajście *), Ziemkielis i Pojura, w starożytności było obszerne jezioro, które przez zamulenie i powały drzewne przekształciło się w grząskie bagno zwane Ażarelis (jeziorko), lub Struk-balis (bagno Strukisa). Obszerność tego bagna zawiera około 2650 morgów, a użytek z niego dotąd miał tylko sam Strukis, król krainy pod tém bagnem w łonie ziemi istniejącéj. Był czas, podług poda-


*) Perłajście pochodzi od wyrazu perłajst — przepust do Niemna.


nia ludu miejscowego, kiedy Strukis mieszkał na powierzchni ziemi naszéj, kochał Litwę i mężnie w jéj obronie walczył z wrogami; przytém był rodu zacnego i nosił tytuł księcia litewskiego, oraz wodza licznéj drużyny. Pod sztandar Strukisa, kto tylko czuł bijącą pod swém sercem krew litewską, czyto stary, czy młody, chętnie się garnął, bo był pewnym, że wódz ten śmiało powiedzie swe szeregi przeciwko najezdniczym Krzyżakom, a powabne ich złoto i kłamliwe pochlebne obietnice nie potrafią złamać twardéj jego duszy i wierności swym bogom. Lecz i na skaliste serce księcia znalazł się odpowiedni sztylet: —tym była miłość szalona. Raz bowiem ścierając się z Krzyżakami, Strukis dostrzegł w ich namiocie brankę cudnéj piękności, jakiéj tylko Milda bogini miłości wyrównać mogła, i pozazdrościwszy im takiego skarbu, bez względu że to była Laszka, postanowił ją dla siebie zdobyć. Jakoż wybrawszy z licznéj drużyny najwaleczniejszych, z seciną zuchów ruszył przez puszczę ku Niemnowi, gdzie Krzyżacy obozem stali. Lecz w połowie drogi posłyszał trwogę rodaków wołających: „Uciekaj, kto możesz, bo wielka siła Krzyżaków się zbliża i na kraj nasz napada !” Ostrzeżenie to jednak nie zachwiało w postanowieniu Strukisa, który zachęcając swą drużynę do dalszego pochodu, wyrzekł: „Póki skarbu nie zdobędziem, póty nie wrócim do naszych progów, al-


bożto my tylko mamy obowiązek kraju pilnować?” Zaledwie te słowa wyrzekł, ziemia się rozstąpiła i Strukisa z całą jego drużyną pochłonęła; przestrzeń zaś, którą drużyna jego zajmowała, wodą zalana została i ztąd utworzyło się jezioro. Strukis wnet przekształcił się w szczupaka bez ogona, widziano go niejednokrotnie wypływającego na wierzch wody, zawsze jednak nosi na głowie mitrę książęcą. Współrycerze jego przemienili się w okónie, liny i innego rodzaju ryby. Wszyscy oni tęsknią do swego dawnego kraju i kto tylko przyjdzie na brzeg jeziora, chwytają go do siebie, celem powzięcia wiadomości o Litwie i Litwinach, i już go na zawsze zatrzymują w swym nowym kraju. Jednakże Pietruk, krawiec z professji, był szczęśliwszym od innych, bo powrócił do Litwy z krainy Strukisa. Onto przechodząc zimową porą przez to jezioro, miał na plecach torbę mieszczącą w sobie warsztat krawiecki, tojest nożyce, igły, naparstek i żelazko do prasowania, i przebywszy szczęśliwie po lodzie połowę jeziora, załamał się i zapadł do krainy Strukisa, torba zaś jego na lodzie pozostała. Tam on widział króla Strukisa, otoczonego wielkim dworem Litwinów, który rządzi poddanymi z obcych krajów w roku 1812 przybyłemi i tu osiedlonemi. Mają oni tam na swe pożywienie, ryby i warzywa; jednakże nie brak owadów, szczurów i niedoperzy, które im doku-


czają. Pietrukowi z początku pomiędzy Litwinami było dość wesoło, ale potém opanowała go tęsknota do kraju swego i gdy wypłynął na powierzchnię jeziora, postrzegłszy swą torbę, za tym znakiem powrócił do swego kraju. Chciano czasami łowić ryby w tém jeziorze, lecz kilkakrotnie w sieci złowiony był Strukis, od czego sieć pod ciężarem pękła, niebo zagrzmiało i blada śmierć wszystkich rybaków z łodzią w nurty jeziora pogrążyła. Z tego powodu Litwini unikali tego jeziora, ale rząd widząc psoty przyległym lasom, a nawet zaleśnym polom czynione, a przytém nie mając użytku z tak znacznéj przestrzeni, postanowił je osuszyć. Ale trudno było postanowienie to do skutku doprowadzić, bo chociaż jezioro rozlewało swe wody o 200 stóp wyżéj od Niemna i łatwo do téj rzeki spuszczoném być mogło; gdy jednak przesąd i bojaźń ludu stawiały przeszkody w wynajęciu robotników do kopania kanałów, skutek nie mógł tak rychło nastąpić, tém bardziéj, gdy przy rozpoczęciu téj roboty pod nadzorem właściwych techników i miejscowego wójta gminy, powstała raptowna burza, która stojące w niewielkiéj odległości od jeziora drzewa wywróciła. Natenczas ludzie przerażeni, od roboty uciekać poczęli, twierdząc, że Strukis mści się za naruszenie jego spokojnego państwa. Niezachwiane jednak postanowienie rządu, mniéj lękliwego niż lud, przez wykopanie kanału już


w wielkiéj części osuszyło to bagno i tym sposobem przepędziwszy Strukisa do głębszego i skrytszego podziemia, pozbawiło go możności wydobywania się na powierzchnię ziemi, przez co lud większéj nabrał otuchy do zwiedzania Ażarelisa.

 


To fantastyczne podanie przekonywa nas, że lud litewski chociaż mało posiada nauki doczesnéj, nie brakuje mu jednak cząstki mądrości przedwiecznéj, z któréj wyradza się miłość kraju i poszanowanie cnoty, oraz uznanie kary za występki."


Lejpuńska emigracja.

Poniżej przedstawiam wykaz osób, które wyemigrowały za chlebem do USA, a pochodziły z Lejpunów ( Leipalingis):


Given Name: Kazimieras
Surname: Lauskas
Last Place of Residence: Leipalingis, Lietuva
Date of Arrival: 24 Nov 1922
Age at Arrival: 64Y
Ethnicity: Lietuva
Port of Departure: Bremen
Port of Arrival: New York
Gender: Male
Marital Status: M

Kazimieras Lauskas

New York Passenger Arrival Lists (Ellis Island), 1892-1924

residence:
Leipalingis,​ Lietuva
immigration: 24 Nov 1922

Ona Lauskas

New York Passenger Arrival Lists (Ellis Island), 1892-1924

residence:
Leipalingis,​ Lietuva
immigration: 24 Nov 1922

Joseph Lauskas

New York Passenger Arrival Lists (Ellis Island), 1892-1924

residence:
Leipalingis,​ Lietuva
immigration: 24 Nov 1922

Marcella Rawlinowiez

New York Passenger Arrival Lists (Ellis Island), 1892-1924

residence:
Lejpuny
immigration: 13 Mar 1903

Anna Rawlinowiez

New York Passenger Arrival Lists (Ellis Island), 1892-1924

residence:
Lejpuny
immigration: 13 Mar 1903

Manka Rawlinowiez

New York Passenger Arrival Lists (Ellis Island), 1892-1924

residence:
Lejpuny
immigration: 13 Mar 1903

Malensz Kulesznis

New York Passenger Arrival Lists (Ellis Island), 1892-1924

residence:
Lejpuny
immigration: 16 Mar 1905

Maruka Koslowska

New York Passenger Arrival Lists (Ellis Island), 1892-1924

residence:
Lejpuny
immigration: 16 May 1906

Jozefa Gurska

New York Passenger Arrival Lists (Ellis Island), 1892-1924

residence:
Lejpuny
immigration: 14 Oct 1903

Helena Gurska

New York Passenger Arrival Lists (Ellis Island), 1892-1924

residence:
Lejpuny
immigration: 14 Oct 1903

Boleslaw Gurska

New York Passenger Arrival Lists (Ellis Island), 1892-1924

residence:
Lejpuny
immigration: 14 Oct 1903

Wicenty Szerkszins

New York Passenger Arrival Lists (Ellis Island), 1892-1924

residence:
Lejpuny
immigration: 12 Mar 1905

Jozef Mikielewicz

New York Passenger Arrival Lists (Ellis Island), 1892-1924

residence:
Lejpuny
immigration: 14 Jul 1906

Kazimira Lozicky

New York Passenger Arrival Lists (Ellis Island), 1892-1924

residence:
Lejpuny
immigration: 05 Jun 1905



Emigranci z rodziny Czupajło.
Zophia Czupajlo

Massachusetts Births, 1841-1915

birth: 25 May 1905 Lowell,​ Middlesex,​ Massachusetts
parents: Constante Czupajlo,​ Carolina Alubowska
   
name: Zophia Czupajlo
event: Birth
event date: 25 May 1905
event place: Lowell, Middlesex, Massachusetts
father: Constante Czupajlo
mother: Carolina Alubowska
volume/page/certificate number: p 500
digital folder number: 4341237
 
Zophia Czupajlo

Massachusetts, Births and Christenings, 1639-1915

birth: 25 May 1905 Lowell,​ Middlesex,​ Massachusetts
residence: 1905 Lowell,​ Middlesex,​ Massachusetts,​ United States
parents: Constante Czupajlo,​ Carolina Alubowska
   
name: Zophia Czupajlo
gender: Female
birth date: 25 May 1905
birthplace: Lowell, Middlesex, Massachusetts
father's name: Constante Czupajlo
mother's name: Carolina Alubowska
indexing project (batch) number: I01397-8
system origin: Massachusetts-EASy
source film number: 2257033
 
Constante Czupajlo

Massachusetts Births, 1841-1915

spouse: Carolina Alubowska
child: Zophia Czupajlo
   
name: Zophia Czupajlo
event: Birth
event date: 25 May 1905
event place: Lowell, Middlesex, Massachusetts
father: Constante Czupajlo
mother: Carolina Alubowska
volume/page/certificate number: p 500
digital folder number: 4341237
 
Jessie Czupajlo

Massachusetts Marriages, 1841-1915

spouse: Boltromiez Sineawsky
child: Martin Boltromiez Sineawsky
   
name: Martin Boltromiez Sineawsky
event: Marriage
event date: 18 Oct 1914
event place: Chelsea, , Massachusetts
gender: Male
age: 24
birth date: 1890
birthplace: Rudzishky, , Russia
marriage registration place: Abington, , Massachusetts
estimated birth year: 1890
father: Boltromiez Sineawsky
mother: Jessie Czupajlo
spouse: Jadwigo Surwillo
spouse's father: Peter Surwillo
spouse's mother: Jadwigo Pikush
record number: 8011
digital folder number: 4329373
number of images: 1
 
Jessie Czupajlo

Massachusetts Marriages, 1841-1915

spouse: Bartholomew Siniawsky
child: Martin B Siniawsky
   
name: Martin B Siniawsky
event: Marriage
event date: 18 Oct 1914
event place: Chelsea, , Massachusetts
gender: Male
age: 24
birth date: 1890
birthplace: , , Russia Poland
marriage registration place: Chelsea, , Massachusetts
estimated birth year: 1890
father: Bartholomew Siniawsky
mother: Jessie Czupajlo
spouse: Jadwigo Surwillo
spouse's father: Peter Surwillo
spouse's mother: Jadwigo Pikush
record number: 10590
digital folder number: 4329373
number of images: 1
 
Constante Czupajlo

Massachusetts, Births and Christenings, 1639-1915

spouse: Carolina Alubowska
child: Zophia Czupajlo
   
name: Zophia Czupajlo
gender: Female
birth date: 25 May 1905
birthplace: Lowell, Middlesex, Massachusetts
father's name: Constante Czupajlo
mother's name: Carolina Alubowska
indexing project (batch) number: I01397-8
system origin: Massachusetts-EASy
source film number: 2257033
 
Normand F Chappel

United States Census, 1930

birth: 1902 New Jersey
census: 1930 Fort Dupont,​ New Castle,​ Delaware



 
  Stronę odwiedziło 241759 odwiedzającyosób  
 
=> Chcesz darmową stronę ? Kliknij tutaj! <=
Create your own banner at mybannermaker.com! Poznaj prawdę o nowym porządku świata >>